CƠ THỂ GHI NHỚ CẢM XÚC – BÀI 1

TẠI SAO BẠN RẤT MUỐN TÍCH CỰC, NHƯNG CẢM XÚC TIÊU CỰC CỨ TỰ ĐỘNG QUAY TRỞ LẠI?

 

Có một điều tôi gặp rất thường xuyên trong quá trình coaching.

Một người nói với tôi:

“Tôi hiểu hết, thầy ạ. Tôi biết mình không nên nghĩ nhiều. Tôi biết tức giận chẳng giải quyết được gì. Tôi cũng biết chuyện đã qua rồi thì nên buông xuống. Nhưng cứ gặp đúng tình huống đó… tôi lại trở về y như cũ.”

 

Buổi sáng, cô ấy có thể thức dậy với một quyết tâm rất đẹp:

“Hôm nay mình sẽ bình an hơn.”

Nhưng chỉ cần chồng nói một câu không đúng ý…

Cảm xúc lập tức nổi lên.

Một người khác tự nhủ:

“Từ nay mình sẽ không lo lắng nữa.”

Nhưng tối đến, con về muộn 20 phút.

Trong đầu lập tức xuất hiện hàng loạt kịch bản:

Có chuyện gì xảy ra không?
Hay con gặp tai nạn?
Tại sao chưa gọi điện?

Một người lãnh đạo biết rất rõ rằng nổi nóng với nhân viên sẽ làm đội ngũ sợ hãi.

Anh đã học về quản trị cảm xúc. Đã đọc sách. Đã tự nhắc mình rất nhiều lần.

Nhưng khi nhân viên mắc đúng lỗi mà anh ghét…

Giọng nói vẫn cao lên. Cơ mặt căng lại. Nhịp tim tăng. Và những câu nói quen thuộc lại bật ra.

Sau đó anh hối hận:

“Tại sao mình lại như thế nữa rồi?”

Đây chính là một trong những nghịch lý lớn nhất của thay đổi con người:

BIẾT MÌNH CẦN THAY ĐỔI KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ MÌNH ĐÃ CÓ KHẢ NĂNG THAY ĐỔI.

⸻

1. Bởi phản ứng của chúng ta không phải lúc nào cũng bắt đầu từ một quyết định có ý thức

Hãy thử nhớ lại lần gần nhất bạn thực sự tức giận.

Bạn có ngồi xuống và suy nghĩ:

“Bây giờ mình quyết định sẽ tức giận. Trước tiên hãy tăng nhịp tim, sau đó căng cơ mặt, thay đổi giọng nói rồi tạo cảm giác nóng trong người…”?

Không.

Nó xảy ra gần như tự động.

Một ánh mắt.

Một câu nói.

Một âm thanh.

Một tin nhắn.

Một khuôn mặt.

Thậm chí một ký ức bất chợt xuất hiện…

cũng có thể kích hoạt cả một trạng thái.

 

Và đây là điều rất quan trọng:

Cảm xúc không chỉ diễn ra trong suy nghĩ. Cơ thể tham gia vào cảm xúc đó.

Khi lo lắng, bạn có thể cảm thấy ngực nặng, bụng khó chịu, hơi thở thay đổi.

Khi tức giận, tim có thể đập nhanh hơn, cơ thể căng lên.

Khi sợ hãi, mức cảnh giác tăng cao.

Khi xấu hổ, có người muốn thu mình lại, tránh ánh mắt người khác.

Não và cơ thể đang cùng tham gia vào trải nghiệm mà chúng ta gọi là STATE – trạng thái.

⸻

2. Một trạng thái được lặp đi lặp lại có thể ngày càng trở nên quen thuộc

Đây là điểm tôi muốn chúng ta bắt đầu nhìn sâu hơn.

Giả sử một người đã sống nhiều năm trong lo lắng.

Sáng lo công việc.

Trưa lo tiền bạc.

Chiều lo con cái.

Tối nằm trên giường lại nghĩ về tương lai.

Một ngày như vậy.

Một tháng.

Một năm.

Nhiều năm.

Ban đầu, lo lắng có thể là phản ứng trước một vấn đề cụ thể.

Nhưng nếu những kiểu suy nghĩ, cảm xúc và phản ứng ấy liên tục được lặp lại, chúng có thể trở thành một khuôn mẫu quen thuộc.

Và điều đáng chú ý là con người không chỉ học bằng kiến thức.

Chúng ta còn học bằng sự lặp lại.

Bạn lái xe đủ lâu, nhiều thao tác trở nên tự động.

Bạn gõ bàn phím đủ nhiều, tay tìm đến các phím mà không cần suy nghĩ từng chữ.

Một phản ứng cảm xúc cũng có thể trở nên ngày càng dễ được kích hoạt bởi những tín hiệu quen thuộc.

⸻

3. Đây là nơi Joe Dispenza đưa ra một cách diễn giải rất đáng suy nghĩ

Trong Breaking the Habit of Being Yourself – thường được biết đến ở Việt Nam với tên Phá bỏ thói quen, đánh thức chính mình – Joe Dispenza mô tả một ý tưởng rất mạnh:

Cơ thể có thể trở nên quá quen với những trạng thái cảm xúc của quá khứ đến mức nó dường như “ghi nhớ” trạng thái ấy.

Ông sử dụng các khái niệm về neurotransmitter, neuropeptide, hormone và receptor để giải thích mối liên hệ giữa suy nghĩ, cảm xúc và cơ thể.

 

Tôi cho rằng ở đây cần có một sự phân biệt quan trọng.

Chúng ta không nên hiểu theo nghĩa đen rằng từng tế bào đang “nhớ” nỗi buồn hay cơn giận giống như bộ não nhớ một sự kiện.

Một số cách giải thích về “nghiện cảm xúc ở cấp độ tế bào”, receptor hay những tỷ lệ cố định giữa ý thức và tiềm thức trong các sách phát triển bản thân cần được xem xét cẩn trọng nếu muốn gọi đó là kết luận khoa học.

 

Nhưng có một hiện tượng rộng hơn rất đáng quan tâm:

Não bộ và cơ thể có khả năng học những phản ứng thông qua trải nghiệm và sự lặp lại.

Và điều này giúp chúng ta hiểu sâu hơn câu hỏi:

Tại sao tôi biết mình không muốn phản ứng như vậy, nhưng phản ứng ấy vẫn xuất hiện?

⸻

4. Trong Coaching NLP, tôi gọi đây là lúc “chương trình” chạy nhanh hơn ý thức

Hãy tưởng tượng một người vợ từng nhiều lần cảm thấy mình không được chồng tôn trọng.

Một hôm chồng chỉ nói:

“Em để anh yên một lúc được không?”

Câu nói chỉ kéo dài vài giây.

Nhưng bên trong người vợ có thể lập tức xuất hiện:

Hình ảnh cũ → ký ức cũ → cách diễn giải cũ → cảm xúc cũ → phản ứng cơ thể cũ → hành vi cũ.

Cô ấy đáp:

“Anh lúc nào chẳng thế! Anh chưa bao giờ quan tâm đến cảm xúc của tôi!”

Cuộc cãi nhau bắt đầu.

 

Nhìn từ bên ngoài, người ta tưởng nguyên nhân là một câu nói.

Nhưng nếu coaching sâu hơn, chúng ta có thể phát hiện phía sau câu nói ấy là cả một chuỗi liên kết đã được hình thành từ trước.

Trong NLP, tôi đặc biệt quan tâm đến:

TRIGGER → INTERNAL REPRESENTATION → MEANING → STATE → BEHAVIOR.

Một tín hiệu xuất hiện.

Con người tạo ra hình ảnh, âm thanh, lời thoại hoặc ý nghĩa bên trong.

Những thứ đó góp phần tạo ra State.

State ảnh hưởng đến Behavior.

Và nếu chuỗi ấy đã được lặp hàng trăm lần, nó có thể diễn ra nhanh đến mức người trong cuộc tưởng:

“Tôi vốn là người như vậy.”

Nhưng chưa chắc.

Có thể đó chỉ là một chiến lược tâm trí – cơ thể đã trở nên quá quen thuộc.

⸻

5. Vì vậy, “HÃY TÍCH CỰC LÊN” thường không đủ

Một người đang lo lắng không nhất thiết cần nghe:

“Đừng nghĩ nữa.”

Một người đang đau khổ không nhất thiết cần:

“Hãy biết ơn đi.”

Một người thường xuyên nổi giận cũng không thể chỉ giải quyết bằng:

“Lần sau cố kiềm chế nhé.”

Bởi nếu khuôn mẫu phía dưới chưa thay đổi, ý chí có thể thắng vài lần…

nhưng đến khi mệt mỏi, áp lực hoặc gặp đúng trigger cũ, chương trình quen thuộc rất dễ quay trở lại.

Đây cũng là lý do tôi không xem chuyển hóa con người đơn giản là thay một câu tiêu cực bằng một câu tích cực.

 

Chúng ta cần hiểu:

Điều gì kích hoạt tôi?

Trong đầu tôi xuất hiện hình ảnh nào?

Tôi đang nói gì với chính mình?

Tôi gán ý nghĩa gì cho sự việc?

Cơ thể tôi thay đổi ra sao?

Và tôi thường làm gì ngay sau đó?

Khi nhìn được cả chuỗi, chúng ta mới bắt đầu có khả năng can thiệp vào chuỗi.

⸻

6. Có thể vấn đề không phải là bạn “không muốn thay đổi đủ nhiều”

Đây là điều tôi muốn những người đang cố gắng thay đổi bản thân suy nghĩ thật kỹ.

Bạn đã quyết tâm rất nhiều lần nhưng vẫn quay về phản ứng cũ không nhất thiết chứng minh rằng:

“Tôi yếu đuối.”

“Tôi thiếu ý chí.”

“Tôi không thể thay đổi.”

Có thể đơn giản hơn:

Một khuôn mẫu đã được thực hành hàng nghìn lần đang mạnh hơn một quyết định bạn mới đưa ra vài lần.

Và nếu nó được học bằng sự lặp lại…

thì chúng ta cũng có thể bắt đầu tạo điều kiện cho một khuôn mẫu khác được học thông qua những trải nghiệm và sự luyện tập mới.

Đó là nơi hành trình chuyển hóa thực sự bắt đầu.

Không phải bằng cách căm ghét con người cũ.

Mà bằng việc nhận ra chương trình cũ ngay khi nó bắt đầu chạy.

Bởi khoảnh khắc bạn có thể quan sát:

“À, trạng thái cũ của mình đang xuất hiện.”

thì bạn đã tạo ra một khoảng cách rất quan trọng giữa:

TRIGGER và PHẢN ỨNG.

Và trong khoảng cách ấy…

một lựa chọn mới bắt đầu có cơ hội xuất hiện.

⸻

Bài tiếp theo:

BÀI 2 – KHI CẢM XÚC KHÔNG CÒN CHỈ Ở TRONG ĐẦU: ĐIỀU GÌ THỰC SỰ XẢY RA TRONG NÃO VÀ CƠ THỂ KHI BẠN LO LẮNG, TỨC GIẬN HAY SỢ HÃI?

Chúng ta sẽ đi sâu thêm một tầng để hiểu tại sao một suy nghĩ có thể làm tim đập nhanh, cơ thể căng lên, bụng thắt lại – và tại sao chính cơ thể sau đó có thể tác động ngược trở lại cách chúng ta suy nghĩ.

Master NLP Trainer Nguyễn Xuân Hương
NLP – Coaching – Chuyển hóa con người từ bên trong

#NLP
#5dammaytieucuc
#nguyenxuanhuongnlp