CƠ THỂ GHI NHỚ CẢM XÚC – BÀI 2

KHI CẢM XÚC KHÔNG CHỈ Ở TRONG ĐẦU – ĐIỀU GÌ XẢY RA VỚI CƠ THỂ KHI BẠN LO LẮNG, TỨC GIẬN HAY SỢ HÃI?

 

Có bao giờ bạn nhận được một tin nhắn rất ngắn:

“Mai gặp anh một chút nhé.”

Chỉ tám chữ.

Chưa có chuyện gì xảy ra.

Nhưng vài giây sau, cơ thể bạn đã bắt đầu thay đổi.

Tim đập nhanh hơn.

Ngực hơi nặng.

Bụng có cảm giác bất an.

Đầu bắt đầu chạy hàng loạt câu hỏi:

Có chuyện gì vậy?
Mình làm sai gì à?
Hay công ty có vấn đề?
Có phải sếp không hài lòng về mình?

Điều đáng chú ý là:

Sự kiện thực tế chưa xảy ra. Nhưng cơ thể đã phản ứng với điều tâm trí tưởng tượng có thể xảy ra.

Đây là một trong những điều tôi muốn chúng ta hiểu thật sâu khi nói về cảm xúc:

CẢM XÚC KHÔNG CHỈ LÀ THỨ BẠN “NGHĨ” TRONG ĐẦU.

CẢM XÚC LÀ MỘT TRẠNG THÁI CÓ SỰ THAM GIA CỦA CẢ NÃO BỘ VÀ CƠ THỂ.

⸻

1. Tại sao một suy nghĩ lại có thể làm tim bạn đập nhanh?

Hãy tưởng tượng bạn đang đi một mình trên con đường tối.

Phía sau đột nhiên có tiếng bước chân.

Bạn quay lại.

Không thấy ai.

Nhưng ngay lập tức cơ thể có thể chuyển sang trạng thái cảnh giác.

Tim nhanh hơn.

Hơi thở thay đổi.

Cơ bắp chuẩn bị hoạt động.

Sự chú ý tập trung vào những dấu hiệu có thể liên quan đến nguy hiểm.

Đây không phải lỗi của cơ thể.

Đó là một phần của hệ thống sinh tồn.

Não bộ liên tục đánh giá thông tin từ môi trường và từ chính cơ thể để giúp chúng ta phản ứng với những gì được nhận định là quan trọng hoặc đe dọa.

Nhưng có một điều rất thú vị:

Cơ thể không chỉ phản ứng với những gì đang xảy ra bên ngoài.

Một ký ức, một hình ảnh tưởng tượng hoặc một cách diễn giải về sự việc cũng có thể tạo ra những thay đổi sinh lý thực sự.

Bạn chỉ cần nhớ lại một lần từng bị xúc phạm…

và có thể cảm thấy cơn giận quay trở lại.

Nhớ đến một người thân đã mất…

đôi mắt có thể bắt đầu ướt.

Nghĩ đến một cuộc thuyết trình quan trọng vào sáng mai…

bụng đã có thể căng lên ngay tối nay.

Sự kiện nằm trong tâm trí.
Nhưng phản ứng của cơ thể là thật.

⸻

2. Khi cảm xúc xuất hiện, nhiều hệ thống trong cơ thể cùng tham gia

Chúng ta thường nói:

“Tôi đang lo.”

Như thể lo lắng chỉ là một suy nghĩ.

Nhưng bên dưới hai chữ ấy có thể là cả một quá trình.

Não nhận diện hoặc dự đoán mối đe dọa.

Hệ thần kinh tự chủ điều chỉnh hoạt động của cơ thể.

Các hệ thống hormone liên quan đến stress có thể được huy động.

Nhịp tim, hô hấp, trương lực cơ, mức cảnh giác và sự chú ý có thể thay đổi.

Với một nguy hiểm thực sự, những phản ứng này rất hữu ích.

Nếu một chiếc xe đang lao về phía bạn, cơ thể không nên tổ chức một cuộc họp để phân tích.

Nó cần giúp bạn phản ứng nhanh.

Vấn đề bắt đầu khi hệ thống cảnh báo liên tục được kích hoạt bởi những mối nguy được tưởng tượng, hồi tưởng hoặc dự đoán, ngay cả khi hiện tại chúng ta đang tương đối an toàn.

⸻

3. Não tác động đến cơ thể – nhưng cơ thể cũng tác động ngược lại não

Đây là phần tôi thấy đặc biệt quan trọng đối với Coaching NLP.

Chúng ta thường hình dung một chiều:

SUY NGHĨ → CẢM XÚC → CƠ THỂ.

Nhưng trên thực tế, não và cơ thể giao tiếp hai chiều.

Não nhận thông tin liên tục từ bên trong cơ thể: nhịp tim, hô hấp, cảm giác ở nội tạng và nhiều tín hiệu sinh lý khác. Khả năng cảm nhận và diễn giải những tín hiệu bên trong này thường được nghiên cứu dưới khái niệm interoception.

Điều đó có nghĩa là:

Bạn lo → cơ thể căng.

Nhưng khi cơ thể đang căng, những tín hiệu ấy lại trở thành một phần thông tin mà não sử dụng để xác định:

“Có chuyện gì đó không ổn.”

Và bạn càng lo.

Một vòng lặp có thể xuất hiện:

SUY NGHĨ ĐE DỌA

↓

CƠ THỂ CẢNH GIÁC

↓

NÃO NHẬN THẤY CƠ THỂ ĐANG BẤT AN

↓

CẢM GIÁC NGUY HIỂM TĂNG

↓

SUY NGHĨ LO LẮNG NHIỀU HƠN

Đây là lý do có những người nói:

“Tôi biết chẳng có chuyện gì nghiêm trọng, nhưng người tôi vẫn cứ bất an.”

Lý trí hiểu một chuyện.

Nhưng State của cả hệ thống đang nói một chuyện khác.

⸻

4. Hãy nhìn một cơn tức giận dưới góc độ này

Người chồng về muộn.

Người vợ hỏi:

“Sao hôm nay anh về muộn thế?”

Người chồng đang mệt nên trả lời hơi khó chịu:

“Anh bận. Em đừng hỏi nữa được không?”

Chỉ một câu.

Nhưng nếu người vợ đã có lịch sử cảm thấy mình không được tôn trọng, tâm trí có thể lập tức diễn giải:

“Anh ấy coi thường mình.”

Ngay lúc ấy, không chỉ có suy nghĩ thay đổi.

Gương mặt thay đổi.

Giọng nói thay đổi.

Cơ thể căng lên.

Ký ức về những lần cãi nhau trước đây có thể xuất hiện.

Và cô đáp:

“Anh lúc nào cũng thế!”

Người chồng nghe câu đó, State của anh cũng thay đổi.

Anh phản ứng.

Hai hệ thần kinh đang kích hoạt lẫn nhau.

Một cuộc cãi vã bắt đầu.

Nhìn bên ngoài, chúng ta tưởng họ đang tranh luận về chuyện:

“Tại sao hôm nay anh về muộn?”

Nhưng thực tế họ có thể đang phản ứng với những ý nghĩa, ký ức và trạng thái đã tích lũy từ nhiều năm.

⸻

5. Đây là lý do trong NLP tôi rất quan tâm đến PHYSIOLOGY

Khi coaching một người đang ở State tiêu cực, tôi không chỉ nghe nội dung câu chuyện.

Tôi quan sát cả con người.

Hơi thở thế nào?

Vai đang căng hay thả lỏng?

Ánh mắt hướng đâu?

Giọng nói nhanh hay chậm?

Tư thế cơ thể ra sao?

Khi nhớ lại sự kiện, người đó tạo ra hình ảnh gì bên trong?

Họ nói gì với chính mình?

Cảm giác xuất hiện ở vị trí nào trong cơ thể?

Bởi trong NLP, State không đơn thuần là một câu suy nghĩ.

Có thể hình dung nó như sự tương tác giữa:

INTERNAL REPRESENTATION + PHYSIOLOGY → STATE

Cách chúng ta đại diện sự việc trong tâm trí và trạng thái sinh lý của cơ thể cùng góp phần tạo nên trải nghiệm tại thời điểm đó.

Vì vậy, thay đổi State đôi khi không nhất thiết phải bắt đầu bằng một bài diễn thuyết dài với chính mình.

Có lúc, chỉ cần thay đổi cách thở, tư thế, điểm tập trung chú ý hoặc cách chúng ta tái hiện một trải nghiệm trong tâm trí…

toàn bộ trải nghiệm chủ quan có thể bắt đầu thay đổi.

⸻

6. Nhưng đừng hiểu điều này thành: “Mọi bệnh tật đều do cảm xúc”

Đây là một ranh giới tôi cho rằng người làm phát triển con người cần đặc biệt cẩn trọng.

Từ việc stress và cảm xúc có liên quan đến nhiều quá trình sinh lý, chúng ta không thể nhảy ngay đến kết luận rằng mọi bệnh tật đều do suy nghĩ tiêu cực tạo ra.

Càng không nên nói với một người đang mắc bệnh:

“Bởi vì anh suy nghĩ tiêu cực nên anh mới bệnh.”

Đó là một sự đơn giản hóa có thể gây tổn thương.

Sức khỏe con người chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố: sinh học, di truyền, môi trường, hành vi, xã hội, lối sống và nhiều yếu tố khác.

NLP và Coaching có thể giúp chúng ta làm việc với nhận thức, State, phản ứng, hành vi và cách con người đối diện trải nghiệm.

Nhưng chúng không thay thế chẩn đoán hay điều trị y khoa khi một vấn đề cần chuyên môn y tế.

Tôi muốn nói rõ điều này bởi:

Một chuyên gia không chỉ cần biết mình có thể giúp điều gì. Người chuyên nghiệp còn phải biết giới hạn của phương pháp mình đang sử dụng.

⸻

7. Và bây giờ chúng ta tiến đến một câu hỏi sâu hơn

Nếu một người trải qua cùng một kiểu State:

lo lắng – căng thẳng – cảnh giác – suy nghĩ tiêu cực

mỗi ngày…

và họ lặp lại nó hàng nghìn lần trong nhiều năm…

thì điều gì xảy ra?

Liệu não bộ và cơ thể có thể học trạng thái ấy đến mức chỉ cần một tín hiệu rất nhỏ cũng kích hoạt cả chuỗi phản ứng quen thuộc?

Đây chính là nơi chúng ta bắt đầu chạm đến khái niệm mà Joe Dispenza gọi bằng một cách diễn đạt rất hình ảnh:

“Cơ thể trở thành tâm trí.”

Tôi sẽ không vội gọi đó là “tế bào ghi nhớ cảm xúc” theo nghĩa đen.

Nhưng phía sau cách diễn đạt ấy là một câu hỏi rất đáng nghiên cứu:

Nếu não bộ có thể học một kỹ năng thông qua sự lặp lại, liệu hệ thống não – cơ thể cũng có thể học một kiểu phản ứng cảm xúc thông qua sự lặp lại hay không?

Và nếu câu trả lời là có…

thì điều đó có thể giải thích rất nhiều hiện tượng:

Tại sao có người rất dễ nổi nóng.

Tại sao có người không có chuyện gì vẫn lo.

Tại sao một ánh mắt, một giọng nói hay một câu nói quen thuộc có thể khiến chúng ta lập tức trở về trạng thái của nhiều năm trước.

Và quan trọng hơn:

Nếu một phản ứng đã được học… liệu nó có thể được học lại theo một cách khác?

Đó chính là câu chuyện của bài tiếp theo.

⸻

BÀI 3

CƠ THỂ CÓ THỂ “GHI NHỚ” CẢM XÚC KHÔNG? – HIỂU ĐÚNG VỀ NHỮNG PHẢN ỨNG ĐÃ TRỞ THÀNH TỰ ĐỘNG

Ở bài tiếp theo, tôi sẽ đi vào ranh giới rất thú vị giữa conditioning, associative learning, thói quen, phản ứng sinh lý được học và cách Joe Dispenza sử dụng hình ảnh “body becomes the mind” – để chúng ta phân biệt đâu là khoa học, đâu là mô hình diễn giải, và quan trọng nhất: NLP có thể ứng dụng điều này như thế nào trong quá trình chuyển hóa con người.

Master NLP Trainer Nguyễn Xuân Hương
NLP – Coaching – Chuyển hóa con người từ bên trong

#NLP
#5dammaytieucuc
#nguyenxuanhuongnlp