5 ĐÁM MÂY TIÊU CỰC – BÀI 5: HÀNH VI, THÓI QUEN TIÊU CỰC

KHI NHỮNG VIỆC NHỎ LẶP LẠI MỖI NGÀY ÂM THẦM TẠO NÊN CUỘC ĐỜI BẠN

 

Có một người đàn ông nói:

“Tôi biết mình phải tập thể dục.”

Nhưng tối nào anh cũng tự nhủ:

“Hôm nay mệt rồi, mai bắt đầu.”

Một người khác biết mình cần ngủ sớm, nhưng cứ nằm xuống lại cầm điện thoại. Ban đầu chỉ định xem vài phút. Đến khi nhìn đồng hồ đã hơn một giờ sáng.

Một người phụ nữ biết rằng mỗi lần tức giận rồi nói những lời cay nghiệt, mối quan hệ với chồng lại xấu đi.

Cô đã nhiều lần tự hứa:

“Lần sau mình sẽ không như vậy nữa.”

Nhưng khi cảm xúc xuất hiện, mọi chuyện lại lặp lại.

Điều đáng suy nghĩ là:

Họ đều BIẾT điều gì tốt cho mình. Nhưng biết không đồng nghĩa với làm được.

Đây là Đám mây tiêu cực thứ năm: HÀNH VI, THÓI QUEN TIÊU CỰC.

⸻

1. Cuộc đời không chỉ được tạo nên bởi những quyết định lớn

Chúng ta thường nghĩ cuộc đời thay đổi bởi những quyết định quan trọng:

Chọn nghề gì.
Lấy ai.
Đầu tư vào đâu.
Bắt đầu doanh nghiệp nào.

Đúng.

Nhưng phần rất lớn chất lượng cuộc sống lại được tạo ra bởi những hành vi nhỏ đến mức chúng ta gần như không chú ý.

Bạn thức dậy và làm gì đầu tiên?

Khi căng thẳng, bạn phản ứng thế nào?

Bạn sử dụng thời gian rảnh vào việc gì?

Khi bất đồng, bạn đối thoại hay công kích?

Khi thất bại, bạn phân tích và học lại hay bỏ cuộc?

Một hành vi nhỏ thường chưa tạo ra hậu quả lớn ngay lập tức. Nhưng khi được lặp đi lặp lại, nó có thể trở thành thói quen. Và thói quen lâu ngày có thể trở thành cách sống.

⸻

2. Nhiều thói quen tiêu cực không hình thành vì chúng ta “xấu” hay “yếu”

Một người biết hút thuốc có hại nhưng vẫn hút.

Một người biết thức khuya khiến hôm sau mệt mỏi nhưng vẫn thức.

Một người biết nổi nóng làm tổn thương con nhưng khi bị kích hoạt vẫn quát.

Nếu chỉ nhìn bề mặt, chúng ta rất dễ kết luận:

“Thiếu ý chí.”

Nhưng hành vi con người phức tạp hơn thế.

Nghiên cứu về thói quen cho thấy hành vi được lặp lại trong những bối cảnh tương đối ổn định có thể ngày càng trở nên tự động. Khi một tín hiệu quen thuộc xuất hiện, phản ứng quen thuộc dễ được kích hoạt mà không cần quá nhiều suy nghĩ có ý thức.

Điều này giải thích tại sao có lúc bạn mở điện thoại mà vài giây sau mới nhận ra:

“Ủa, mình mở điện thoại để làm gì?”

Hành vi đã đi trước ý thức.

⸻

3. Hành vi tiêu cực thường đang phục vụ một nhu cầu nào đó

Đây là điểm tôi đặc biệt quan tâm khi sử dụng NLP trong coaching.

Một người ăn quá nhiều khi căng thẳng.

Nếu chỉ nói:

“Đừng ăn nữa.”

chúng ta mới xử lý hành vi.

Nhưng nếu hỏi:

“Ăn lúc ấy mang lại cho bạn điều gì?”

câu trả lời có thể là:

“Dễ chịu.”

“Đỡ căng thẳng.”

“Có cảm giác được bù đắp.”

Một người liên tục trì hoãn.

Đằng sau có thể là:

né tránh cảm giác thất bại.

Một người luôn kiểm soát người khác.

Đằng sau có thể là:

nhu cầu an toàn.

Một người cứ cầm điện thoại mỗi khi ở một mình.

Có thể họ không chỉ tìm kiếm thông tin.

Họ đang tìm cách thoát khỏi sự buồn chán, cô đơn hoặc khó chịu bên trong.

Điều đó không làm cho hành vi tiêu cực trở thành đúng.

Nhưng nó cho chúng ta một hướng quan trọng:

Muốn thay đổi hành vi bền vững, đôi khi phải hiểu nhu cầu mà hành vi ấy đang cố đáp ứng.

⸻

4. Đây là nơi 5 đám mây bắt đầu kết nối với nhau

Hãy nhìn lại cả chuỗi.

Một người nghĩ:

“Tôi không đủ tốt.”

Đó là SUY NGHĨ TIÊU CỰC.

Suy nghĩ ấy tạo ra lo lắng, xấu hổ hoặc thất vọng.

Đó là CẢM XÚC TIÊU CỰC.

Nếu lặp đủ lâu, họ bắt đầu tin:

“Tôi là người không có năng lực.”

Đó là NIỀM TIN GIỚI HẠN.

Một phần muốn thay đổi, nhưng một phần khác sợ thất bại:

“Tôi muốn làm – nhưng tôi không dám.”

Đó là MÂU THUẪN NỘI TÂM.

Cuối cùng họ trì hoãn, né tránh, không hành động.

Đó là HÀNH VI VÀ THÓI QUEN TIÊU CỰC.

Và rồi điều gì xảy ra?

Không hành động → không có kết quả.

Không có kết quả → họ nhìn vào cuộc đời mình và nói:

“Thấy chưa! Tôi đúng là người không có khả năng.”

Vòng tròn khép lại.

SUY NGHĨ → CẢM XÚC → NIỀM TIN → MÂU THUẪN → HÀNH VI → KẾT QUẢ → CỦNG CỐ NIỀM TIN

Đây chính là lý do tôi gọi chúng là 5 ĐÁM MÂY TIÊU CỰC.

Chúng không tồn tại độc lập.

Chúng có thể nuôi dưỡng lẫn nhau.

⸻

5. Muốn thay đổi thói quen, đừng chỉ hỏi: “Làm sao để tôi ép mình làm?”

Hãy thử hỏi sâu hơn:

Điều gì thường kích hoạt hành vi này?

Ngay trước khi làm nó, tôi đang nghĩ gì và cảm thấy gì?

Hành vi này đang mang lại lợi ích tức thời nào cho tôi?

Tôi phải trả giá gì nếu tiếp tục nó thêm 5 năm?

Có hành vi nào khác lành mạnh hơn nhưng vẫn đáp ứng được nhu cầu phía sau không?

Và cuối cùng:

“Tôi có thể bắt đầu bằng một hành động nhỏ nào ngay hôm nay?”

Đừng xem thường câu hỏi cuối cùng.

Bởi một cuộc đời mới hiếm khi xuất hiện sau một đêm.

Nó thường bắt đầu bằng một hành vi mới đủ nhỏ để thực hiện, nhưng được lặp lại đủ lâu để tạo thành một khuôn mẫu mới.

⸻

6. Đừng biến một thói quen thành danh tính

Có một sự khác biệt rất lớn giữa:

“Tôi đang có thói quen trì hoãn.”

và:

“Tôi là người lười biếng.”

Giữa:

“Tôi thường mất bình tĩnh trong những tình huống này.”

và:

“Tôi là người nóng tính.”

Giữa:

“Tôi chưa xây dựng được kỷ luật.”

và:

“Tôi là người không có kỷ luật.”

Một câu mô tả hành vi hiện tại.

Câu kia biến hành vi thành Identity – danh tính.

Và khi một người nói:

“Tôi là như vậy rồi.”

họ rất dễ ngừng tìm kiếm khả năng thay đổi.

Hãy nhớ lại sức mạnh của chữ CHƯA:

Tôi CHƯA xây dựng được thói quen tốt.

Điều đó có nghĩa là:

Tôi vẫn có thể bắt đầu xây dựng nó.

⸻

7. Muốn cuộc đời khác đi, một điều gì đó trong những việc bạn làm mỗi ngày phải khác đi

Bạn không thể liên tục suy nghĩ theo cách cũ, duy trì trạng thái cũ, giữ nguyên niềm tin cũ, lặp lại hành vi cũ…

rồi mong chờ một cuộc đời hoàn toàn mới.

Thay đổi thực sự cuối cùng phải đi đến HÀNH ĐỘNG.

Nhưng hành động bền vững sẽ mạnh hơn rất nhiều khi chúng ta hiểu được những gì đang nằm phía sau nó:

Tôi đang nghĩ gì?
Tôi đang cảm thấy gì?
Tôi đang tin điều gì?
Bên trong tôi đang xung đột điều gì?
Và tôi đang lặp lại hành vi nào?

Đó chính là lý do tôi muốn chúng ta nhìn cả 5 Đám mây tiêu cực như một hệ thống.

Bởi đôi khi vấn đề bạn nhìn thấy ở bên ngoài chỉ là hành vi.

Nhưng gốc của nó lại nằm sâu hơn rất nhiều ở bên trong.

Và cũng chính ở đó, quá trình chuyển hóa có thể bắt đầu.

Bạn không thay đổi cuộc đời chỉ bằng việc hiểu thêm.

BẠN BẮT ĐẦU THAY ĐỔI CUỘC ĐỜI KHI NHỮNG ĐIỀU BẠN HIỂU TRỞ THÀNH NHỮNG ĐIỀU BẠN LÀM – VÀ NHỮNG ĐIỀU BẠN LÀM ĐỦ LÂU TRỞ THÀNH MỘT CÁCH SỐNG MỚI.

⸻

Master NLP Trainer Nguyễn Xuân Hương
NLP – Coaching – Chuyển hóa con người từ bên trong

#5dammaytieucuc
#NLP