5 ĐÁM MÂY TIÊU CỰC – BÀI 4 MÂU THUẪN NỘI TÂM

 KHI MỘT PHẦN TRONG BẠN MUỐN TIẾN LÊN, MỘT PHẦN KHÁC LẠI KÉO BẠN LÙI LẠI

 

Có một người nói với tôi:

“Tôi thực sự muốn thay đổi công việc. Tôi đã nghĩ đến chuyện này suốt hai năm. Nhưng cứ chuẩn bị quyết định thì tôi lại dừng.”

Tôi hỏi:

“Điều gì khiến anh muốn thay đổi?”

Anh trả lời:

“Tôi muốn được phát triển. Tôi muốn tự do hơn. Tôi biết mình còn có thể làm được nhiều hơn thế.”

Nhưng khi hỏi:

“Vậy điều gì khiến anh ở lại?”

Anh im lặng một lúc rồi nói:

“Ít nhất công việc hiện tại vẫn an toàn. Tôi còn gia đình. Nếu bước ra ngoài rồi thất bại thì sao?”

Đây là một trạng thái rất nhiều người từng trải qua.

Muốn đi nhưng lại muốn ở.
Muốn thay đổi nhưng lại sợ thay đổi.
Muốn thành công nhưng lại sợ những gì mình có thể mất trên hành trình thành công.

Tôi gọi đây là Đám mây tiêu cực thứ tư: MÂU THUẪN NỘI TÂM.

⸻

1. Mâu thuẫn nội tâm không có nghĩa bạn yếu đuối

Khi một người trì hoãn mãi một quyết định, chúng ta thường kết luận:

“Thiếu quyết đoán.”

“Không đủ ý chí.”

“Biết mà không làm.”

Nhưng đôi khi vấn đề sâu hơn.

Có thể bên trong người ấy đang tồn tại hai nhu cầu, hai giá trị hoặc hai động lực cùng quan trọng nhưng lại kéo họ về hai hướng khác nhau.

Một người muốn khởi nghiệp vì tự do, nhưng vẫn muốn giữ công việc vì an toàn.

Một người muốn ly hôn vì không chịu nổi tổn thương, nhưng lại muốn giữ gia đình vì con cái và trách nhiệm.

Một người muốn giảm cân vì sức khỏe, nhưng thức ăn lại đang giúp họ tìm kiếm sự dễ chịu và giải tỏa cảm xúc.

Một lãnh đạo muốn trao quyền cho nhân viên, nhưng đồng thời lại sợ mất kiểm soát.

Vấn đề không đơn giản là một bên đúng, một bên sai.

Cả hai phía thường đều đang cố đáp ứng một điều gì đó quan trọng.

⸻

2. Đây là lý do đôi khi con người biết rất rõ phải làm gì nhưng vẫn không làm

Chúng ta thường cho rằng:

Biết đúng → sẽ làm đúng.

Nhưng con người không vận hành đơn giản như vậy.

Bạn có thể biết tập thể dục tốt cho sức khỏe nhưng vẫn không tập.

Biết cần kết thúc một mối quan hệ độc hại nhưng vẫn quay lại.

Biết phải nói “không” nhưng vẫn nhận thêm việc.

Biết cần xuất hiện trước công chúng để phát triển sự nghiệp nhưng cứ đến lúc quay video lại trì hoãn.

Tại sao?

Bởi lý trí muốn một điều nhưng một phần khác trong hệ thống tâm lý lại đang bảo vệ một nhu cầu khác.

Và nếu không hiểu xung đột phía dưới, chúng ta rất dễ dùng ý chí để đánh nhau với chính mình.

⸻

3. Trong NLP, tôi đặc biệt quan tâm đến “ý định tích cực” phía sau hành vi

Một nguyên tắc thường được sử dụng trong NLP là tìm kiếm positive intention – ý định tích cực phía sau một hành vi.

Điều này không có nghĩa mọi hành vi đều tốt.

Một người nổi nóng có thể gây tổn thương.

Một người nghiện một thói quen có thể hủy hoại sức khỏe.

Một người kiểm soát bạn đời có thể phá hỏng mối quan hệ.

Hành vi vẫn cần chịu trách nhiệm và có thể cần thay đổi.

Nhưng câu hỏi sâu hơn là:

“Hành vi này đang cố mang lại hoặc bảo vệ điều gì cho người đó?”

Người kiểm soát có thể đang tìm kiếm sự an toàn.

Người trì hoãn có thể đang cố tránh thất bại hoặc xấu hổ.

Người không dám nói “không” có thể đang bảo vệ nhu cầu được yêu quý và chấp nhận.

Khi nhìn được điều đó, chúng ta bắt đầu chuyển từ:

“Tại sao tôi lại tệ thế này?”

sang:

“Phần này của tôi đang cố bảo vệ điều gì?”

Đây là một câu hỏi hoàn toàn khác.

⸻

4. Mâu thuẫn nội tâm kéo dài có thể làm con người mất rất nhiều năng lượng

Hãy tưởng tượng bạn đang lái một chiếc xe.

Một chân đạp ga.

Một chân đạp phanh.

Động cơ gầm lên, nhiên liệu bị đốt rất nhiều nhưng chiếc xe gần như không tiến được bao xa.

Mâu thuẫn nội tâm cũng có thể giống như vậy.

Muốn – nhưng sợ.
Quyết định – rồi nghi ngờ.
Bắt đầu – rồi dừng lại.
Tiến lên – rồi tự kéo mình trở về.

Sống lâu trong trạng thái này, con người dễ mệt mỏi, trì hoãn, tự trách và mất niềm tin vào chính mình.

Nguy hiểm hơn, họ có thể kết luận:

“Tôi là người thiếu kỷ luật.”

Trong khi vấn đề thực sự có thể không nằm ở kỷ luật.

Nó nằm ở một xung đột chưa được giải quyết.

⸻

5. Đừng cố tiêu diệt phần đang chống lại bạn

Đây là điều tôi thấy rất quan trọng trong coaching.

Khi một người nói:

“Tôi ghét phần yếu đuối này của mình. Tôi muốn loại bỏ nó.”

Tôi thường muốn tìm hiểu phần ấy trước.

Bởi có thể chính thứ họ gọi là “yếu đuối” từng giúp họ tồn tại trong một hoàn cảnh nào đó.

Một người luôn đề phòng có thể từng bị phản bội.

Một người luôn muốn kiểm soát có thể từng trải qua những giai đoạn mất an toàn.

Một người sợ xuất hiện trước đám đông có thể từng bị chế giễu.

Chiến lược ấy có thể không còn phù hợp với hiện tại, nhưng điều đó không có nghĩa nhu cầu phía sau nó không đáng được tôn trọng.

Thay đổi bền vững không nhất thiết bắt đầu bằng:

“Làm sao tiêu diệt phần này?”

Mà có thể bắt đầu bằng:

“Làm sao đáp ứng nhu cầu tích cực ấy bằng một cách trưởng thành và hiệu quả hơn?”

⸻

6. Mâu thuẫn thường nằm ở HÀNH VI, không nhất thiết nằm ở GIÁ TRỊ CAO NHẤT

Một người muốn kinh doanh để có tự do.

Một phần khác muốn giữ việc để có an toàn.

Thoạt nhìn:

Tự do ↔ An toàn

đang đối đầu nhau.

Nhưng nếu đi sâu hơn, có thể cả hai đều phục vụ một giá trị lớn hơn:

một cuộc sống tốt đẹp và có trách nhiệm với gia đình.

Lúc ấy câu hỏi không còn là:

“Tôi phải hy sinh tự do hay an toàn?”

Mà trở thành:

“Có chiến lược nào giúp tôi từng bước xây dựng tự do mà vẫn tạo đủ mức an toàn cần thiết?”

Đó là lúc con người bắt đầu thoát khỏi tư duy hoặc cái này – hoặc cái kia và tìm ra lựa chọn thứ ba.

⸻

7. Hãy lắng nghe cuộc đối thoại đang diễn ra bên trong bạn

Nếu có một việc bạn đã muốn thay đổi rất lâu nhưng vẫn chưa thay đổi được, hãy thử đừng vội trách mình.

Hỏi:

Một phần trong tôi đang muốn điều gì?

Phần còn lại đang phản đối điều gì?

Nếu tôi thay đổi, nó sợ điều gì sẽ xảy ra?

Nó đang cố bảo vệ giá trị hoặc nhu cầu nào?

Có cách nào để tôi tiến lên mà vẫn tôn trọng nhu cầu quan trọng ấy không?

Và cuối cùng:

“Hai phần này thực sự có phải kẻ thù của nhau, hay chúng chỉ đang sử dụng hai chiến lược khác nhau để cố giúp tôi?”

Có những cuộc chiến lớn nhất của đời người không diễn ra ngoài xã hội.

Chúng diễn ra bên trong chính mình.

Và chiến thắng không phải lúc nào cũng là một phần tiêu diệt phần còn lại.

Đôi khi, trưởng thành là lúc những phần tưởng như đối lập trong con người được thấu hiểu, hòa giải và cùng hướng về một mục tiêu cao hơn.

Bởi khi bên trong còn chia rẽ, chúng ta phải dùng rất nhiều năng lượng để chiến đấu với chính mình.

KHI BÊN TRONG THỐNG NHẤT, NĂNG LƯỢNG TỪ CUỘC CHIẾN NỘI TÂM CÓ THỂ ĐƯỢC CHUYỂN THÀNH SỨC MẠNH ĐỂ TIẾN VỀ PHÍA TRƯỚC.

⸻

Master NLP Trainer Nguyễn Xuân Hương