5 ĐÁM MÂY TIÊU CỰC BÀI 3: NIỀM TIN GIỚI HẠN

NHỮNG “BỨC TƯỜNG VÔ HÌNH” ĐANG GIỚI HẠN CUỘC ĐỜI BẠN

 

Có những người chưa từng thực sự thất bại trong kinh doanh, nhưng họ đã quyết định rằng:

“Tôi không có tố chất kinh doanh.”

Có người rất muốn nói trước đám đông, nhưng mỗi khi có cơ hội lại từ chối:

“Tôi vốn không phải người ăn nói.”

Có người sống nhiều năm trong một mối quan hệ không hạnh phúc nhưng không dám thay đổi:

“Ở tuổi này, tôi còn làm lại được gì nữa?”

Và cũng có những người đứng trước một cơ hội rất tốt nhưng tự rút lui:

“Những thứ như thế không dành cho người như tôi.”

Điều đáng suy nghĩ là: Ai đã đưa ra những phán quyết ấy?

Rất nhiều khi, không phải cuộc đời.

Mà chính chúng ta.

Đó là Đám mây tiêu cực thứ ba: NIỀM TIN GIỚI HẠN.

⸻

1. Niềm tin không nhất thiết là sự thật

Niềm tin là những điều chúng ta tin là đúng về bản thân, người khác và thế giới.

“Tôi có khả năng học hỏi.”

Đó là một niềm tin.

“Tôi không bao giờ học được công nghệ.”

Cũng là một niềm tin.

Điều đáng chú ý là khi đã tin một điều gì đó đủ mạnh, chúng ta thường không còn nhìn nó như một giả định cần kiểm chứng.

Ta nhìn nó như sự thật.

Và từ góc nhìn tôi thường sử dụng trong Coaching NLP, đây là nơi niềm tin bắt đầu ảnh hưởng rất mạnh đến cuộc đời.

Bởi con người thường ra quyết định dựa trên điều mình tin là thật, chứ không chỉ dựa trên những gì khách quan đang tồn tại.

⸻

2. Niềm tin giới hạn thường bắt đầu từ một trải nghiệm, rồi bị khái quát thành quy luật

Một đứa trẻ đứng lên phát biểu và bị bạn bè cười.

Sự kiện: một lần nói chưa tốt.

Nhưng đứa trẻ có thể kết luận:

“Mình nói trước đám đông rất dở.”

Rồi vài lần sau:

“Mình không có khả năng giao tiếp.”

Và cuối cùng:

“Mình là người nhút nhát.”

Hãy nhìn quá trình ấy:

SỰ KIỆN → DIỄN GIẢI → KHÁI QUÁT HÓA → NIỀM TIN → DANH TÍNH.

Đây là một chuyển dịch cực kỳ quan trọng.

“Tôi đã làm chưa tốt” mô tả một kết quả.

Nhưng:

“Tôi là người không có khả năng” đã trở thành một phán quyết về con người.

Và một khi vấn đề đi từ hành vi lên Identity – danh tính, thay đổi trở nên khó hơn rất nhiều.

⸻

3. Điều nguy hiểm nhất của niềm tin giới hạn là nó có thể tự tạo ra bằng chứng để chứng minh chính nó

Giả sử một người tin:

“Tôi không giỏi giao tiếp.”

Vì tin như vậy, họ ít chủ động bắt chuyện.

Khi vào một sự kiện, họ đứng một mình.

Khi cần trình bày, họ căng thẳng.

Khi có cơ hội phát biểu, họ tránh né.

Điều gì xảy ra?

Họ có ít cơ hội luyện tập hơn.

Kỹ năng phát triển chậm hơn.

Những lần giao tiếp không tốt tiếp tục xuất hiện.

Và cuối cùng họ nói:

“Thấy chưa! Tôi đã bảo tôi không có khả năng giao tiếp mà.”

Niềm tin ban đầu ảnh hưởng tới hành vi.

Hành vi tạo ra kết quả.

Kết quả quay trở lại củng cố niềm tin.

NIỀM TIN → HÀNH VI → KẾT QUẢ → BẰNG CHỨNG → NIỀM TIN MẠNH HƠN.

Đó là lý do một “bức tường vô hình” đôi khi còn khó vượt qua hơn một bức tường thật.

⸻

4. Nhiều niềm tin giới hạn được hình thành khi chúng ta còn quá nhỏ để phản biện

Một đứa trẻ thường xuyên nghe:

“Con hậu đậu lắm.”

“Con không thông minh bằng anh.”

“Nhà mình không có ai kinh doanh được đâu.”

“Con gái thì không cần tham vọng quá.”

“Đừng mơ cao rồi thất vọng.”

Người lớn có thể chỉ nói một câu trong lúc tức giận.

Nhưng đứa trẻ có thể giữ câu nói ấy nhiều năm.

Niềm tin cũng có thể đến từ gia đình, trường học, văn hóa, những thất bại, trải nghiệm cảm xúc mạnh, hoặc từ việc quan sát những người xung quanh.

Điều quan trọng là:

Một niềm tin từng có ý nghĩa trong quá khứ không có nghĩa nó vẫn còn hữu ích trong hiện tại.

Chiếc áo vừa với bạn lúc 10 tuổi không thể mặc mãi đến năm 40.

Nhưng rất nhiều người trưởng thành vẫn đang sống bằng những kết luận mà mình hình thành từ khi còn là một đứa trẻ.

⸻

5. Hãy đặc biệt chú ý những câu bắt đầu bằng “TÔI LÀ…”

Ngôn ngữ cho chúng ta rất nhiều dấu hiệu về niềm tin.

“Tôi luôn thất bại.”

“Tôi không bao giờ kiếm được nhiều tiền.”

“Tôi không thể thay đổi.”

“Tôi không có khả năng lãnh đạo.”

“Người như tôi không thể thành công.”

Đặc biệt là:

“Tôi là…”

“Tôi là người nóng tính.”

“Tôi là người thiếu kỷ luật.”

“Tôi là người không biết kinh doanh.”

“Tôi là người không tự tin.”

Trong Coaching NLP, tôi rất quan tâm đến cấu trúc ngôn ngữ này.

Bởi đôi khi chúng ta đang lấy một hành vi lặp lại rồi biến nó thành Identity.

“Tôi thường mất bình tĩnh trong tình huống X” rất khác với:

“Tôi là người nóng tính.”

Câu thứ nhất còn mở ra khả năng thay đổi.

Câu thứ hai giống như đóng cửa.

⸻

6. Thay đổi niềm tin không phải là tự lừa mình bằng suy nghĩ tích cực

Nếu một người đang kinh doanh thua lỗ, tôi không cho rằng giải pháp là đứng trước gương và nói:

“Tôi là triệu phú! Tôi chắc chắn thành công!”

Đó không phải điều tôi muốn nói về thay đổi niềm tin.

Một niềm tin hữu ích phải giúp con người tiếp xúc tốt hơn với thực tế và hành động hiệu quả hơn, chứ không phải chạy trốn thực tế.

Thay vì:

“Tôi không biết kinh doanh.”

Có thể bắt đầu bằng:

“Hiện tại tôi CHƯA có đủ kiến thức và kinh nghiệm kinh doanh.”

Chỉ một chữ CHƯA, nhưng nó thay đổi cấu trúc vấn đề.

Nếu “Tôi không phải người kinh doanh”, rất khó biết phải làm gì.

Nhưng nếu “Tôi chưa có đủ kỹ năng kinh doanh”, câu hỏi tiếp theo trở nên rõ ràng:

Tôi cần học kỹ năng nào?

Đó chính là tinh thần của growth mindset mà Carol Dweck đã nghiên cứu: năng lực hiện tại không nhất thiết phải được biến thành phán quyết cuối cùng về con người.

⸻

7. Có thể bạn không bị cuộc đời giới hạn nhiều như bạn nghĩ

Hãy thử viết ra ba câu mà bạn thường nói về chính mình:

“Tôi không thể…”
“Tôi không có khả năng…”
“Tôi vốn là người…”

Sau đó hỏi:

Tôi bắt đầu tin điều này từ bao giờ?

Ai đã nói với tôi điều đó?

Trải nghiệm nào khiến tôi kết luận như vậy?

Có bằng chứng nào cho thấy niềm tin này không đúng trong mọi trường hợp?

Niềm tin này đang bảo vệ tôi khỏi điều gì?

Và câu hỏi quan trọng nhất:

Nếu tôi không còn tin tuyệt đối vào điều này nữa, tôi sẽ dám làm điều gì khác đi?

Có những giới hạn của cuộc đời là có thật. Chúng ta cần đủ tỉnh táo để nhìn nhận chúng.

Nhưng cũng có những giới hạn chỉ tồn tại bởi chúng ta đã tin vào chúng quá lâu.

Và có lẽ một trong những bước ngoặt quan trọng nhất của sự trưởng thành là lúc con người nhận ra:

“ĐIỀU TÔI ĐÃ TIN VỀ MÌNH TRONG NHIỀU NĂM – CHƯA CHẮC ĐÃ LÀ CON NGƯỜI THẬT CỦA TÔI.”

Bởi đôi khi thứ giữ chúng ta lại không phải cánh cửa đang khóa.

Mà là niềm tin rằng cánh cửa ấy không thể mở.

⸻

Master NLP Trainer Nguyễn Xuân Hương
NLP – Coaching – Chuyển hóa con người từ bên trong