CHƯƠNG 1: CON NGƯỜI ĐƯỢC HÌNH THÀNH NHƯ THẾ NÀO? (PHẦN 5)

PHẦN 5: TỪ DẤU ẤN QUÁ KHỨ ĐẾN KẾT QUẢ HIỆN TẠI

 

Vì sao cuộc sống hôm nay thường là kết quả của những điều đã được lập trình từ rất lâu?

Có một câu hỏi mà tôi đã nghe hàng nghìn lần trong suốt hơn mười năm làm công việc huấn luyện và coaching.

“Tại sao tôi đã cố gắng rất nhiều nhưng cuộc sống vẫn không thay đổi?”

Thoạt nhìn, câu hỏi ấy dường như nói về sự nghiệp, tiền bạc hay các mối quan hệ. Nhưng càng đồng hành với nhiều người, tôi càng nhận ra rằng nguyên nhân thường không nằm ở hoàn cảnh hiện tại. Nó nằm ở cách con người nhìn hoàn cảnh ấy.

Hai người có thể sinh ra trong cùng một thành phố, học cùng một ngôi trường, làm cùng một công việc và gặp cùng một khó khăn, nhưng cuộc sống của họ lại đi theo hai hướng hoàn toàn khác nhau. Điều tạo nên sự khác biệt không chỉ là cơ hội hay may mắn. Điều tạo nên sự khác biệt là hệ điều hành bên trong mà mỗi người đang sử dụng để diễn giải thế giới.

Nếu bốn bài nghiên cứu trước đã lần lượt lý giải rằng con người không sinh ra như một tờ giấy trắng, tâm trí được hình thành qua nhiều giai đoạn và tiềm thức vận hành bằng những chương trình đã được cài đặt từ rất sớm, thì bài nghiên cứu này sẽ trả lời câu hỏi tiếp theo:

Những chương trình ấy đã tạo ra cuộc sống hiện tại bằng cách nào?

Kết quả hôm nay không xuất hiện một cách ngẫu nhiên

Trong các chương trình Coaching NLP, tôi thường bắt đầu bằng một hình vẽ rất đơn giản.

Tôi vẽ một hình chữ nhật và viết vào đó một chữ duy nhất:

KẾT QUẢ

Sau đó tôi hỏi học viên:

“Kết quả cuộc sống của anh chị hôm nay gồm những gì?”

Mọi người lần lượt trả lời.

Đó là sức khỏe hiện tại.

Đó là sự nghiệp hiện tại.

Đó là mức thu nhập hiện tại.

Đó là chất lượng hôn nhân và gia đình.

Đó là các mối quan hệ.

Đó là uy tín cá nhân.

Đó là mức độ bình an.

Đó là khả năng tận hưởng cuộc sống.

Không ai không có kết quả. Chỉ khác nhau ở chỗ kết quả ấy có phải điều mình mong muốn hay không.

Nhưng điều thú vị hơn nằm ở câu hỏi tiếp theo.

Điều gì tạo ra kết quả ấy?

Qua hàng nghìn phiên coaching, tôi nhận thấy phần lớn kết quả của con người phản ánh hai yếu tố nền tảng.

Yếu tố thứ nhất là tư duy.

Yếu tố thứ hai là năng lực.

Người có cách tư duy khác sẽ đưa ra những lựa chọn khác. Họ nhìn thấy những cơ hội mà người khác bỏ qua. Họ chọn nghề nghiệp khác, chọn người đồng hành khác, chọn cách giáo dục con cái khác và cũng chọn cách phản ứng trước nghịch cảnh khác.

Trong khi đó, năng lực quyết định khả năng biến những lựa chọn ấy thành hiện thực. Hai người cùng nhìn thấy một cơ hội kinh doanh, nhưng người có kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm phù hợp sẽ tạo ra kết quả hoàn toàn khác người chưa đủ năng lực.

Chính vì vậy, kết quả cuộc sống luôn là sự phản chiếu của cách con người suy nghĩ và khả năng họ thực hiện điều mình nghĩ.

Hành động mỗi ngày đang âm thầm xây nên cuộc đời

Nhưng tư duy và năng lực cũng không tự nhiên xuất hiện.

Nếu quan sát kỹ hơn, chúng đều được nuôi dưỡng bởi những hành động lặp đi lặp lại mỗi ngày.

Một người bắt đầu ngày mới bằng việc tập luyện, đọc sách, học kỹ năng mới và gặp gỡ những người truyền cảm hứng sẽ dần tạo ra một phiên bản khác với người dành phần lớn thời gian cho mạng xã hội, những cuộc trò chuyện vô nghĩa hoặc sự trì hoãn.

Có người dành hàng giờ mỗi ngày để học hỏi, quan sát thị trường và chuẩn bị cho những cơ hội trong tương lai.

Có người cũng dành từng ấy thời gian, nhưng chỉ để than phiền về cuộc sống.

Sau nhiều năm, sự khác biệt ấy không còn nằm ở vài hành động riêng lẻ nữa. Nó trở thành sự khác biệt của cả một cuộc đời.

Kết quả hôm nay vì thế không phải là sản phẩm của một quyết định lớn, mà là kết quả tích lũy của hàng nghìn hành động nhỏ được lặp đi lặp lại theo thời gian.

Hành động lại được quyết định bởi suy nghĩ

Nhưng tại sao mỗi người lại lựa chọn những hành động khác nhau?

Bởi họ suy nghĩ khác nhau.

Con người không hành động theo hiện thực khách quan. Con người hành động theo cách họ hiểu hiện thực.

Một người tin rằng mình đủ năng lực sẽ mạnh dạn thử sức.

Một người tin rằng mình kém cỏi sẽ chần chừ ngay cả khi cơ hội ở trước mắt.

Một người tin rằng người khác đáng tin sẽ dễ dàng xây dựng các mối quan hệ hợp tác.

Một người luôn nghĩ rằng ai cũng có thể làm hại mình sẽ sống trong trạng thái phòng thủ và nghi ngờ.

Điều khác biệt không nằm ở thế giới bên ngoài.

Điều khác biệt nằm ở bộ lọc bên trong.

Phía sau suy nghĩ là cả một hệ điều hành của tâm trí

Nếu tiếp tục truy ngược thêm một bước nữa, chúng ta sẽ thấy suy nghĩ cũng không phải điểm khởi đầu.

Đằng sau mỗi suy nghĩ là những lớp sâu hơn của tâm trí.

Đó là những niềm tin về bản thân.

Đó là hệ giá trị mà con người coi là đúng.

Đó là những cảm xúc quen thuộc.

Đó là bản sắc mà họ luôn mang theo.

Chính những yếu tố ấy quyết định con người sẽ diễn giải cùng một sự kiện theo cách tích cực hay tiêu cực.

Và nếu tiếp tục truy nguyên xa hơn nữa, toàn bộ những niềm tin, hệ giá trị và cảm xúc ấy đều bắt đầu được hình thành từ bốn giai đoạn phát triển mà HAIOS đã trình bày trong các bài nghiên cứu trước.

Giai đoạn ghi dấu.

Giai đoạn bắt chước.

Giai đoạn hòa nhập.

Và giai đoạn kiến tạo bản thân.

Đó là nơi những “dòng mã đầu tiên” của hệ điều hành tâm trí được viết nên.

Mô hình HAIOS: Từ dấu ấn quá khứ đến kết quả hiện tại

Khi ghép toàn bộ những lớp nguyên nhân ấy lại với nhau, chúng ta sẽ nhìn thấy một chuỗi phát triển rất rõ ràng.

Những trải nghiệm trong bốn giai đoạn đầu đời dần hình thành nên các niềm tin, hệ giá trị, cảm xúc và bản sắc. Những yếu tố ấy quyết định cách con người suy nghĩ. Suy nghĩ dẫn tới hành động. Hành động được lặp lại tạo thành thói quen. Thói quen bồi đắp tư duy và năng lực. Và chính tư duy cùng năng lực ấy tạo nên kết quả của cuộc sống hiện tại.

Đó không phải là những mảnh ghép rời rạc.

Đó là một chuỗi nhân quả liên tục.

HAIOS mô tả chuỗi này bằng mô hình sau:

Bốn giai đoạn hình thành tâm trí → Niềm tin – Hệ giá trị – Cảm xúc – Bản sắc → Suy nghĩ → Hành động mỗi ngày → Tư duy và Năng lực → Kết quả cuộc sống.

Nhưng điều quan trọng hơn là chuỗi này không kết thúc ở kết quả.

Kết quả lại trở thành bằng chứng để củng cố niềm tin cũ.

Một người tin rằng mình không thông minh sẽ né tránh thử thách. Việc né tránh khiến năng lực không phát triển. Năng lực hạn chế tạo ra kết quả hạn chế. Kết quả ấy lại khiến họ càng tin rằng mình thực sự không thông minh.

Một vòng lặp khép kín được hình thành.

Đó là lý do nhiều người sống hàng chục năm mà cuộc đời gần như không thay đổi.

Không phải vì họ thiếu nỗ lực.

Mà vì họ đang rất chăm chỉ vận hành một chương trình cũ.

Điều đáng mừng là chương trình có thể được cập nhật

Nếu chương trình được hình thành bởi trải nghiệm thì về nguyên tắc, chương trình cũng có thể được cập nhật thông qua trải nghiệm mới cùng với những phương pháp can thiệp phù hợp.

Đó cũng là nền tảng mà NLP phát triển trong nhiều thập kỷ qua.

Các kỹ thuật coaching của NLP không nhằm tạo ra động lực nhất thời. Mục tiêu của chúng là giúp con người nhận diện những chương trình cũ đang vận hành trong tiềm thức, tháo gỡ những niềm tin giới hạn, điều chỉnh hệ giá trị chưa còn phù hợp, chuyển hóa những cảm xúc bị mắc kẹt và xây dựng những cách phản ứng mới hiệu quả hơn.

Trong hơn mười năm coaching, tôi đã chứng kiến hàng nghìn học viên thay đổi theo cách đó. Có người vượt qua nỗi sợ nói trước đám đông. Có người tháo gỡ niềm tin “mình không đủ giỏi”. Có người chữa lành những tổn thương kéo dài nhiều năm trong các mối quan hệ. Có người thay đổi hoàn toàn cách nhìn về bản thân để bắt đầu một sự nghiệp mới.

Những thay đổi ấy không đến từ phép màu.

Chúng đến từ việc can thiệp đúng vào nơi chương trình được vận hành.

Góc nhìn của HAIOS

HAIOS không cho rằng con người bị quá khứ quyết định.

HAIOS cũng không cho rằng chỉ cần suy nghĩ tích cực là cuộc sống sẽ thay đổi.

Điều HAIOS khẳng định là: quá khứ tạo nên chương trình, chương trình tạo nên kết quả; nhưng khi hiểu rõ cơ chế vận hành của chương trình ấy, con người có thể chủ động cập nhật nó để kiến tạo một tương lai khác.

Đó là lý do chúng tôi không xem việc thay đổi là một cuộc chiến với bản thân.

Đó là quá trình hiểu mình đủ sâu để viết lại những dòng mã không còn phục vụ cuộc sống hiện tại.